portret

VERSLAGGEVER/REDACTEUR/ONDERZOEKSJOURNALIST/CAMJO
RTV/ GESCHREVEN PERS/


POST@BERNAVANVILSTEREN.NL

fb

tw


Eťn wolf maakt nog geen lente - 11 maart 2015

Wat is infrastructuur nog in dit land?
Een wolf op een stuk asfalt ter grootte van een krant?
(vrij naar: J.C. Bloem)

In een land waar de relatie tussen mens en natuur zo is verstoord, is voor de wolf geen plaats.

De eenzame wolf die een paar dagen in oostelijk Nederland heeft rondgezworven, is terug gegaan naar Duitsland. Hij kwam in een gespreid bedje. Er mag op zijn soort niet worden gejaagd. En de aanleg van het Nationaal Natuurnetwerk ter grootte van 750.000 hectare nadert zijn voltooiing. Langzaam weliswaar, maar zeker. Maar dat was voor de wolf voorlopig geen reden om hier te blijven.
Natuurbeschermers hopen dat de wolf met meer soortgenoten terugkomt en zich vestigt in de nieuwe wildernis. Echte wildernis kunnen we de wolf helaas niet bieden. De voorwaarden waaronder de natuur haar gang mag gaan, zijn immers bedacht op de computer van ecologisch ingenieurs. Maar in een land waar de druk op grond zo groot is, is het een prestatie dat iets van de intrinsieke natuurwaarde wordt erkend.
Toch maakt eťn wolf nog geen lente. Natuurherstel betekent immers niet dat de verstoorde relatie tussen mens en en natuur vanzelf ook herstelt. De mens is te lang heerser over de natuur. Milieufilosofen leggen de oorzaak bij de zeventiende eeuwse denker Renť Descartes. Met zijn 'Cogito ergo sum' heeft hij de menselijke rede de maat van alle dingen gemaakt. Zijn mechanistische en materialistische wetenschapsideaal heeft de natuur van elke intrinsieke waarde beroofd en de mens van haar vervreemd.
Dat de wolf is gefilmd vanuit een auto en gekiekt in de nabijheid van bebouwing, spreekt boekdelen. Descartes - De wolf: 1-0. Niet de wolf zelf is het onderwerp van de foto, maar de vervreemde relatie tussen mens en natuur.
Hoe kunnen we ook anders dan de natuur benaderen vanuit die losgekoppelde houding? We kunnen niet zomaar terugschakelen naar de voormoderne tijd, van de woeste gronden. Al is dat onder het motto 'de natuur mag hier haar eigen gang gaan', het wasmiddel dat de bedenkers van de nieuwe wildernis aan het publiek proberen te verkopen.

Onze rationele omgang met de natuur is een obstakel om ons daartoe wťrkelijk te verhouden. Maar ook ons tempo ligt te hoog. De uitvinding van de brandstofmotor heeft de mens in staat gesteld landschappen in een razend tempo te doorkruisen. Dat vormt een direct gevaar voor de wolf als hij die asfaltweg wil oversteken.
Hoe breng je de 'homo mobilis' in overeenstemming met zijn natuurlijke omgeving waar het leven tergend traag verloopt? Door de mens aan te passen aan het tempo van de natuur. Althans, dat is wat je zou verwachten. Maar het omgekeerde is het geval. De trage natuur wordt overal in Nederland aangepast aan de onrustige mens.
Overheden, terreinbeheerders en recreatieorganisaties geven er jaarlijks vele miljoenen aan uit. Daarmee worden fiets-, mountainbike-, wandelroutes, ruiterpaden, thematische routes en wat niet al aangelegd. Natuur- en cultuurhistorische landschapselementen krijgen opknapbeurten. Inmiddels is er geen aaneengesloten stuk groen op de landkaart dat gevrijwaard is gebleven van menselijke objecten.
Die middelen zijn helaas niets meer dan een bevestiging van de vervreemde relatie tussen mens en natuur. Tegelijkertijd helpen ze de illusie van vrije natuur om zeep. Het duidelijkste voorbeeld daarvan zijn de fietsknooppuntenroutes van de ANWB. Daarbij fiets je niet meer op plaatsnamen maar volgt nummers op groen-witte borden. Kennis van topografie is niet nodig en al fietsend deelt u de natuursmaak van de ANWB.
Beheerders moeten voorkomen dat hun bezoekers als televisiekijkers wegzappen. Dat gevaar ligt bij die trage ietwat saaie natuur voortdurend op de loer. Resultaat is een hausse aan menselijke maaksels in onze groene omgeving. Banken, routeborden, informatiepanelen, waarschuwings- en verbodsborden, hekken om je fiets tegen te zetten, bruggetjes, vlonders, betonnen trappen en opstapjes om op een dijk of over het prikkeldraad te kunnen klimmen. Er is een Arbowet-natuur ontstaan, waarbij de recreant wordt behoed voor ongevallen, verdwalen, kleerscheuren en vlekken.
Is er plek voor de wolf in deze 'weerstandsloos' gemaakte wildernis? In deze aangeklede gedefinieerde natuur? Je zou in de verleiding komen om te denken dat de wolf via de ANWB-knooppunten zijn weg heeft teruggevonden naar Duitsland.

Overal in Nederland 'verkleutert' het landschap. Het lijkt onschuldig, maar het ontneemt ons ons eigen gevoel bij het landschap. Natuur zou een plaats moeten zijn waar je je als mens kan verliezen. Waar je eens vrij bent van de informatiemaatschappij. Waar de menselijke ordening ontbreekt.
Al die menselijke communicatie-uitingen zijn niet zonder gevaar. Op een impliciet niveau vertellen ze dat Nederland alleen geruststellende, want door mensen toegeŽigende natuur kent. Helaas verdrinken er jaarlijks mensen in zee of een grote rivier. Een windwak of een wankel veenpakket, je kan er spoorloos in verdwijnen als eenzame schaatser of wandelaar. En wie oog in oog staat met moeder zwaan of een wild zwijn moet echt oppassen. Ze zijn niet ingehuurd door Staatsbosbeheer om u te vermaken.

Natuurbeheerders hebben een natuur gecreŽerd die op afstand blijft. Gevangen in menselijke duidingen. De 'landschapsstoffeerders' hebben natuurlijk wel een punt met hun borden. Er gaapt inderdaad een enorme leemte in onze natuurkennis. Vandaar dat natuurbeschermers zo enthousiast zijn over de komst van de wolf. Eindelijk een soort die een breed publiek aanspreekt. Dat verkoopt beter dan de terugkeer van de zeldzame schubvaren.
In werkelijkheid zijn we met die wolf nog veel verder van huis. De vooroordelen over dit dier zitten diep en onze kennis is grotendeels gebaseerd op zijn optreden in sprookjes. Met de komst van de wolf moet er een kennislacune worden overbrugd en tegelijk worden afgerekend met hardnekkige onjuiste kennis.
Wil de wolf in Nederland niet een raar anachronisme blijven, dan ligt er een grote opdracht voor het onderwijs. We kunnen die leemte invullen op een manier waarop onze intelligentie en zintuigen wordt aangesproken. Contact maken met de natuur is niet alleen weggelegd voor vogelaars, biologen of dichters op zoek naar inspiratie. Wat zij kunnen, dat kunnen wij ook. Die wondere wereld der natuur is toegankelijk voor iedereen die er voor open staat en het geduld er voor kan opbrengen.
Natuur beleven is meer dan voortsnellen door fotogenieke landschappen met grote grazers, wilde paarden, wolven en zeearenden. Het vereist ook dat je je tempo laag legt en zo nu en dan inzoomt. Determineer eens een wilde plant. Leg een harlekijnspin of een goudwesp onder een microscoop. Je gelooft je ogen niet! Niet ieder beestje hoeft een naam te hebben om het te kunnen waarderen. Maar kennis van de natuur is wel een voorwaarde voor een respectvolle houding. Zo'n draagvlak is duurzamer dan de tijdelijke opwinding over wilde dieren.
Besteedt die miljoenen euro' s voor het aankleden en 'opleuken' van onze natuur liever aan het creŽren van draagvlak. Een draagvlak dat sterk genoeg is voor natuur die wel weerstand biedt. Pas dan zal voor de wolf in Nederland werkelijk plek zijn.

Berna van Vilsteren
journalist en milieufilosoof